Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wydaje każdego roku ok. stu wyroków w sprawach przeciwko Polsce. W tym miejscu prezentujemy zestawienie wyroków z minionego kwartału, wraz ze streszczeniem niektórych z nich. Oto najczęściej stwierdzane naruszenia odnoszące się do szeroko pojętego wymiaru sprawiedliwości.

Kwiecień 2010 r.

W kwietniu ETPCz ogłosił 7 wyroków w sprawach przeciwko Polsce. W sprawie „Weber i inni przeciwko Polsce” (skarga nr 23039/02), Trybunał stwierdził naruszenie art. 2 Konwencji (prawo do życia) w związku z brakiem szybkiego i skutecznego śledztwa mającego na celu wyjaśnienie okoliczności śmierci syna i brata skarżących. W sprawie „Polanowski przeciwko Polsce” (skarga nr 16381/05) Trybunał orzekł naruszenie art. 3 Konwencji (zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania), w związku z zarzutem złego traktowania skarżącego przez funkcjonariuszy Policji.

Z kolei w wyroku wydanym w sprawie „Krzysztofiak przeciwko Polsce” (skarga nr 38018/07), Trybunał stwierdził naruszenie art. 5 § 3 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) na skutek przewlekłego stosowania tymczasowego aresztowania, jak również naruszenie art. 6 § 1 Konwencji, w związku z nadmierną długością postępowania sądowego. Nadmierną długość postępowania Trybunał stwierdził nadto w sprawie „Wiśniewska przeciwko Polsce” (skarga nr 42401/08). Trybunał nie dopatrzył się natomiast naruszenia art. 6 § 1 i 3 Konwencji w sprawie „Biełaj przeciwko Polsce” (skarga nr 43643/04).

W kolejnych dwóch wyrokach wydanych w kwietniu 2010 r. Trybunał stwierdził naruszenie art. 8 Konwencji (prawo do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego). Były to wyroki: w sprawie „Z. przeciwko Polsce” (skarga nr 34694/06), w której Trybunał dopatrzył się niedopełnienia przez Państwo obowiązku zapewnienia skarżącemu skutecznego wykonywania praw rodzicielskich stwierdzonych prawomocnym wyrokiem, a także w sprawie „Friedensberg przeciwko Polsce” (skarga nr 44025/08), dotyczącej cenzury korespondencji osoby pozbawionej wolności.

Maj pod znakiem przewlekłości

W maju 2010 r. Trybunał ogłosił 5 wyroków w sprawach polskich, z których wszystkie dotyczyły naruszenia art. 6 § 1 Konwencji (prawo do rzetelnego procesu sądowego). W trzech sprawach Trybunał stwierdził takie naruszenie w kontekście pozbawienia skarżących dostępu do sądu w kontekście ich roszczeń wobec Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie. Były to sprawy: „Szal przeciwko Polsce” (skarga nr 41285/02), „Czekień przeciwko Polsce” (skarga nr 25168/05) oraz „Belka przeciwko Polsce” (skarga nr 20870/04). Z kolei w sprawach „Przybylska-Conroy przeciwko Polsce” (skarga nr 49490/08) oraz „Kaniewska przeciwko Polsce” (skarga nr 8518/08) Trybunał orzekł, że doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji w związku z nadmierną długością trwania postępowania.

Wyroki czerwcowe

W czerwcu 2010 r. Trybunał ogłosił w sprawach przeciwko Polsce 16 wyroków. W sprawie „Jasińska przeciwko Polsce” (skarga nr 28326/05) ETPCz orzekł naruszenie art. 2 Konwencji (prawo do życia) w kontekście nie wywiązania się przez władze krajowe z obowiązku ochrony życia wnuka skarżącej, podczas odbywania przez niego kary pozbawienia wolności.

W dwóch sprawach Trybunał stwierdził naruszenie art. 5 § 3 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) na skutek przewlekłego stosowania tymczasowego aresztowania. Były to sprawy „Bieniek przeciwko Polsce” (skarga nr 46117/08), w której Trybunał orzekł ponadto, iż doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji, oraz „Kumenda przeciwko Polsce” (skarga nr 2369/09), w której Try- Wydarzenia Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wydaje każdego roku ok. stu wyroków w sprawach przeciwko Polsce. W tym miejscu prezentujemy zestawienie wyroków z minionego kwartału, wraz ze streszczeniem niektórych z nich. Oto najczęściej stwierdzane naruszenia odnoszące się do szeroko pojętego wymiaru sprawiedliwości. bunał stwierdził też naruszenie art. 5 § 1 Konwencji.

W dziewięciu sprawach Trybunał orzekł naruszenie art. 6 § 1 Konwencji (prawo do rzetelnego procesu sądowego) w związku z nadmierną długością postępowania. Były to sprawy: „Bieniek przeciwko Polsce” (skarga nr 46117/08), „Derda przeciwko Polsce” (skarga nr 58154/08), „Janusz Leszek Kozłowski przeciwko Polsce” (skarga nr 47611/07), „Wypukoł–Piętka przeciwko Polsce” (skarga nr 3441/02, rewizja wyroku z dnia 20 października 2009 r.), „Adamczuk przeciwko Polsce” (skarga nr 30523/07, rewizja wyroku z 17 lipca 2008 r.), „Seweryn przeciwko Polsce” (skarga nr 33582/08), „Pardus przeciwko Polsce” (skarga nr 13401/03), „Flieger przeciwko Polsce” (skarga nr 36262/08) oraz „Gładkowski przeciwko Polsce” (skarga nr 24216/06). Z kolei w sprawie dotyczącej postępowania lustracyjnego „Górny przeciwko Polsce” (skarga nr 50399/07) ETPCz stwierdził naruszenie art. 6 § 1 Konwencji w związku z art. 6 § 3 Konwencji.

W sprawie „Gradek przeciwko Polsce” (skarga nr 39631/06) Trybunał orzekł naruszenie art. 8 Konwencji (prawo do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego) w kontekście uchybienia w zakresie kontaktów rodzica z dzieckiem. W sprawie „Nowak przeciwko Polsce” (skarga nr 11118/06), dotyczącej analogicznego problemu, ETPCz nie dopatrzył się naruszenia Konwencji.

O naruszeniu art. 10 Konwencji (wolność wyrażania opinii) Trybunał orzekł w sprawie „Kurłowicz przeciwko Polsce” (skarga nr 41029/06). Natomiast w sprawie „Grzelak przeciwko Polsce” (skarga nr 13102/02) stwierdził naruszenie art. 14 Konwencji (zakaz dyskryminacji) w związku z art. 9 Konwencji. Sprawa dotyczyła braku wystawienia przez szkołę oceny z przedmiotu religia/etyka na świadectwie szkolnym.

Kazus I – brak naruszenia praw rodzicielskich

Spośród ostatnich rozstrzygnięć ETPCz warto zwrócić uwagę na wyrok w sprawie „Nowak przeciwko Polsce” (skarga nr 1118/06). Stanowi on przykład rozstrzygnięcia wskazującego, iż sprawnie prowadzone postępowanie w zakresie egzekucji kontaktów rodzica z dzieckiem czyni zadość konwencyjnym zobowiązaniom państwa w zakresie ochrony życia rodzinnego obywateli.

W sprawie tej skarżący zarzucał naruszenie art. 8 Konwencji wskazując, że krajowy wymiar sprawiedliwości nie przedsięwziął skutecznych środków w celu wyegzekwowania jego prawa do osobistych kontaktów z synem będącym pod opieką matki, byłej małżonki skarżącego. Trybunał zaznaczył, że zasadniczym celem powołanego artykułu jest ochrona jednostki przed arbitralnym działaniem władz publicznych. Dodatkowo z przepisu tego wynika zobowiązanie państwa do skutecznego poszanowania życia rodzinnego obywateli. W obydwóch kontekstach należy mieć zatem wzgląd na zachowanie odpowiedniej równowagi pomiędzy konkurencyjnymi interesami jednostki i społeczeństwa jako całości, przy czym władzom krajowym przysługuje odpowiedni margines swobody oceny tej równowagi.

Trybunał stwierdził, że obowiązek podjęcia przez władze działań zmierzających do ułatwienia kontaktu z dzieckiem temu z rodziców, który po rozwodzie nie sprawuje nad nim opieki, nie jest absolutny. Zasadniczą kwestią jest natomiast ocena, czy władze podjęły wszelkie niezbędne kroki w celu ułatwienia kontaktu, jakich można było oczekiwać w okolicznościach konkretnej sprawy.

ETPCz zauważył, że władze krajowe dysponowały środkami umożliwiającymi pokonanie przeszkód w toku egzekucji prawa skarżącego do osobistych kontaktów z dzieckiem. Pomiędzy rokiem 1996 a 1997 funkcjonariusze policji interweniowali 12 razy u matki dziecka, ułatwiając tym samym dostęp skarżącego do syna. W 1998 r. dziecko spędziło dwutygodniowe wakacje ze skarżącym. Kolejne wizyty skarżącego w domu byłej żony w latach 1998-1999 były również ułatwiane dzięki interwencjom policji.

Trudności związane z realizacją prawa ojca do kontaktów z dzieckiem, w ocenie Trybunału, spowodowane były w znacznej mierze wzajemną niechęcią pomiędzy skarżącym a jego byłą żoną, a w dalszej kolejności negatywnym nastawieniem dziecka do ojca. Trybunał zaznaczył, że konflikt pomiędzy rodzicami dziecka w sposób szczególny utrudniał władzom krajowym podjęcie działań w celu wyegzekwowania praw skarżącego. Przypomniał przy tym, że nie dąży do zastępowania organów krajowych przy wykonywaniu ich obowiązków w zakresie władzy rodzicielskiej, ale raczej do zbadania, czy orzeczenia wydane przez organy krajowe w ramach wykonywania przyznanej im swobody oceny są zgodne z Konwencją. Na skutek powyższych rozważań Trybunał doszedł do przekonania, że w sprawie tej nie został naruszony art. 8 Konwencji. Kazus II – naruszenie swobody wypowiedzi Kolejnym wartym uwagi wyrokiem z mijającego kwartału jest rozstrzygnięcie ETPCz wydane w sprawie „Kurłowicz przeciwko Polsce”, w którym Trybunał odniósł się do kwestii ograniczeń swobody wypowiedzi w ramach debaty publicznej.

Skarżący, przewodniczący Rady Miasta Knyszyna, podczas sesji Rady sformułował szereg zarzutów dotyczących rzekomych nieprawidłowości w funkcjonowaniu jednej ze szkół podległej miastu. Jej dyrektor uznał te oskarżenia za zniesławiające i skierował do Sądu Rejonowego w Białymstoku prywatny akt oskarżenia. Sąd uznał skarżącego za winnego przestępstwa pomówienia i wymierzył mu karę grzywny. Sąd II instancji zmienił wyrok, warunkowo umarzając postępowanie.

Skarżący zarzucił, że ingerencja władz krajowych w swobodę wypowiedzi, która dotyczyła jego osoby, stanowiła naruszenie art. 10 ust. 2 Konwencji, bowiem sądy krajowe nie wzięły pod uwagę tego, że oskarżenia zostały wygłoszone na posiedzeniu rady miasta, w trakcie debaty o sprawach publicznych.

Trybunał o Polsce

Pełna treść powoływanych orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dostępna jest w języku angielskim bądź francuskim na stronie internetowej Trybunału (www.echr.coe.int/echr/en/hudoc). Tłumaczenia bądź streszczenia wybranych wyroków w języku polskim można znaleźć na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości (http://bip.ms.gov.pl/prawa_ czlowieka/etpc_orzecznictwo.php).

Trybunał wskazał, że wypowiedź skarżącego, jako członka rady miasta, padła w trakcie jej sesji, która stanowiła naturalne forum do dyskusji o finansowych czy organizacyjnych nieprawidłowościach w funkcjonowaniu szkoły. Podkreślił też, że choć swoboda wypowiedzi jest istotna dla każdego, to jest ona szczególnie istotna dla wybranych przez społeczeństwo przedstawicieli.

Trybunał uznał, że zarzuty sformułowane przez skarżącego stanowiły element publicznej debaty politycznej. Pomimo tego, iż jednostka uczestnicząca w takiej debacie nie może przekraczać pewnych granic, w szczególności poszanowania dla reputacji i praw innych, to jednak wolno jej uciec się do pewnego stopnia przesady, a nawet prowokacji. Stwierdził nadto, że osoba zarządzająca instytucją finansowaną ze środków publicznych powinna być przygotowana na krytykę – w szczególności w trakcie debaty, podczas której dyskutowane są zagadnienia dotyczące jej finansowania. ETPCz potwierdził, że środki o charakterze karnym, jako forma reakcji na pomówienie, nie są z założenia zbyt restrykcyjne, jednak w sprawach dotyczących otwartej debaty publicznej uciekanie się do oskarżenia musi być postrzegane jako środek o charakterze nieproporcjonalnym.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Trybunał uznał, że sądy krajowe nie zachowały właściwej równowagi pomiędzy ochroną dobrego imienia dyrektora, a swobodą wypowiedzi samorządowca w sytuacji, w której roztrząsane są zagadnienia interesu publicznego. W tych okolicznościach ingerencja władz krajowych w korzystanie ze swobody wypowiedzi nie była niezbędna w społeczeństwie demokratycznym, a zatem doszło do naruszenia art. 10 Konwencji.

Szymon Janczarek
Autor jest sędzią, naczelnikiem w Departamencie Praw Człowieka Ministerstwa Sprawiedliwości