W Sejmie zakończyły się prace nad projektem utworzenia Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Jego konto zasilą, prócz odpisów z wynagrodzeń za pracę skazanych, także środki finansowe pochodzące z nawiązek i świadczeń pieniężnych. Sejm RP 12 lutego 2010 r. uchwalił ustawę o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks karny wykonawczy oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska, przewidującą utworzenie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej (w dniu uchwalenia ustawa została przekazana Prezydentowi RP do podpisu). Nowa instytucja powstanie na bazie funkcjonującego już Funduszu Pomocy Postpenitencjarnej. Głównym celem nowelizacji, której inicjatorem było Ministerstwo Sprawiedliwości, jest zapewnienie realnego wsparcia osobom pokrzywdzonym przestępstwem oraz objęcie skuteczniejszym nadzorem wydatkowania środków pochodzących od sprawców przestępstw. Nowe przepisy zaczną obowiązywać z dniem 1 lipca 2011 r. (z wyjątkiem art. 1 pkt. 1, 6, 8 i 9, które wejdą w życie 1 lipca 2010 r.).

Już niedługo ofiary przemocy domowej, dręczone przez najbliższych skazanych prawomocnymi wyrokami, nie będą musiały dzwonić po pomoc pod numer 997. W ramach specjalnie utworzonej linii interwencyjnej dyżur pełnić będą specjaliści, którzy pokierują ich sprawą. Efekt? Zgłoszenie przestępstwa spowoduje natychmiastową interwencję policji, sądu lub zakładu karnego. Problem przemocy domowej dotyka blisko połowy polskich rodzin. Z badań przeprowadzonych w 2007 r. przez TNS OBOP dla Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej wynika, że co dziewiąty Polak był wielokrotnie krzywdzony przez członków swojej rodziny. Z myślą o takich osobach Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowuje projekt nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Podstawowym założeniem projektu jest utworzenie interwencyjnej linii telefonicznej, na którą pokrzywdzeni będą mogli zgłaszać przypadki ponownego użycia przemocy przez sprawców skazanych za takie przestępstwo. Nowością systemu ma być natychmiastowa wykonalność postanowień sądu w przypadku rażącego naruszenia przez skazanego warunków pobytu poza zakładem karnym.

Konsolidacja systemu kształcenia kadr sądownictwa i prokuratury w znaczący sposób podniesie poziom merytoryczny realizowanych szkoleń. Funkcjonowanie systemu wzorowane jest na sprawdzonych rozwiązaniach europejskich, uwzględnia przy tym kilkuletnią praktykę związaną z prowadzeniem w Polsce scentralizowanego kształcenia ustawicznego sędziów i prokuratorów. Powołanie ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. Krajowego Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury (Dz. U. Nr 169, poz. 1410, ze zm.), które rozpoczęło funkcjonowanie z dniem 1 września 2006 r., stanowiło zwieńczenie kilkuletnich prac nad reformą dostosowującą system szkolenia polskich sędziów, prokuratorów, asesorów sądowych, referendarzy, asystentów sędziów, zawodowych kuratorów sądowych oraz urzędników sądów powszechnych i prokuratury do standardów obowiązujących w krajach Unii Europejskiej.

Trzy nowelizacje i tyle samo orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego to dotychczasowy bilans jednego tylko przepisu ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Obecnie przedmiotem prac Sejmu jest rządowy projekt nowelizacji ustawy, który ma wyeliminować jej wady. Zmienią się zapisy dotyczące ustalania wysokości opłat egzekucyjnych oraz przywrócona zostanie możliwość sądowego ich miarkowania. Projekt (por. druk sejmowy nr 1810) zmiany ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 882 z późn. zm.) zakłada m. in. usprawnienie obsadzania wolnych stanowisk komorniczych oraz zmiany w zakresie postępowania dyscyplinarnego, które - dziś regulowane również rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości - w całości znajdą się w ustawie. Zasadniczą częścią projektu jest jednak nowelizacja art. 49, określającego zasady ustalania i pobierania opłat przez komornika w egzekucji świadczeń pieniężnych. W kilku słowach warto przypomnieć treść tych ustępów, które mają ulec zmianie, jak również przedstawić nowe rozwiązania.

Możliwość skutecznego izolowania sprawcy od ofiary przemocy w rodzinie już na etapie postępowania przygotowawczego – to główne założenie opracowanej w Ministerstwie Sprawiedliwości nowelizacji art. 275 k.p.k. Nowy przepis przewiduje rozszerzenie katalogu środków zapobiegawczych, jakich może użyć prokurator, o zastosowanie wobec sprawcy – w miejsce tymczasowego aresztowania – dozoru, połączonego z warunkowym opuszczeniem lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Instrumentem mającym w założeniu odgrywać szczególną rolę w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie jest m.in. „warunkowy” dozór policji – środek zapobiegawczy uregulowany w art. 14 ustawy z dnia 20 listopada 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. nr 180, poz. 1493).

Obowiązujące od czerwca 2009 r. znowelizowane przepisy ustawy o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw mają znacznie usprawnić funkcjonowanie tej instytucji. Rozszerzają krąg uprawnionych do otrzymania świadczenia oraz umożliwiają przyznanie go także za koszty związane z leczeniem i rehabilitacją. Kompensata, czyli przyznawane pokrzywdzonemu odszkodowanie pieniężne z powodu utraconych zarobków lub innych środków utrzymania, jak również poniesionych kosztów leczenia i rehabilitacji, jest w polskim systemie prawnym instytucją nową. Wprowadzona cztery lata temu (por. Ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługujacej ofiarom niektórych przestępstw umyślnych, Dz. U. nr 96 poz. 608), jako wynik implementacji dyrektywy Rady Unii Europejskiej (2004/80/WE), miała stanowić realny instrument prawny służący ochronie pokrzywdzonych przestępstwem. Niestety, nie spełniła założeń ustawodawcy oraz oczekiwań pokrzywdzonych.

O działaniach resortu zmierzających do odciążenia sądów, pożytkach płynących z dialogu ze środowiskiem oraz konieczności objęcia ofiar przestępstw kompleksową pomocą - mówi w wywiadzie dla "Na wokandzie" minister Krzysztof Kwiatkowski. Rozmową tą otwieramy raport z artykułami poświęconymi problematyce pokrzywdzonych.